الشيخ المفيد ( مترجم : محمود مهدوى دامغانى )
47
الجمل ( نبرد جمل ) ( فارسى )
در مورد بيعت با عمر بن خطاب هم همين گونه است ؛ برخى پنداشتهاند كه بيعت با كسى ، با بيعت كردن يك تن از مردم با او صورت مىگيرد و از جمله متكلمانى كه اين چنين عقيده دارند ، خياط « 1 » ، بلخى ، ابن مجالد و برخى از اصحاب اختيارند و مىگويند بيعت و امامت براى عمر چنين صورت گرفت كه ابو بكر به تنهايى امامت را براى عمر قرار داد و با او بيعت كرد . اينان دربارهء عثمان هم همين عقيده را دارند و مىگويند خلافت عثمان فقط با بيعت عبد الرحمن بن عوف با او صورت گرفته است ، ولى كسانى كه با اين گروه در اين موضوع مخالفند مىگويند بيعت با عمر از اين جهت صورت گرفته است كه ابو بكر با سمت امامتى كه داشته است خلافت را براى او تعيين كرده است و در مورد عثمان هم مىگويند علاوه بر عبد الرحمن بن عوف ديگر افراد شورا كه چهار تن بودهاند نيز بيعت كردهاند و جمع بيعتكنندگان با عثمان پنج نفرند كه يكى از ايشان عبد الرحمن بن عوف بوده است . بنا بر اين ، مخالفان ما هم معترفند كه شمار بيعت كنندگان با ائمهء ايشان [ ابو بكر ، عمر و عثمان ] بسيار اندك بوده است و همان شمارى است كه ما ذكر كردهايم و اين خود از براهينى است كه بر ضرر ايشان است . حال آنكه بيعت با امير المؤمنين على ( ع ) با شركت همهء مهاجران و انصار و مردمى كه در بيعت رضوان شركت داشته و در آن هنگام در مدينه بودهاند ، صورت گرفته است . علاوه بر ايشان گروهى از مردم مصر و عراق كه از صحابه و تابعين بودهاند و در آن هنگام در مدينه حضور داشتهاند نيز بيعت كردهاند و هيچ كس مدعى نشده است كه بيعت با على ( ع ) فقط با بيعت يك تن يا يك شخص معروف صورت گرفته باشد و شمار بيعت كنندگان بيرون از شمار است و نمىتوان گفت بيعت با امير المؤمنين فقط با حضور چند تن صورت گرفته است و حال آنكه اين موضوع دربارهء ابو بكر و عمر و عثمان گفته شده است . و هرگاه موضوع امامت امير المؤمنين على و بيعت با او و برگزيدن آن حضرت به اجماع بزرگان مسلمانان و مؤمنان فاضل مهاجر و انصار ، در حالت رضايت صورت گرفته باشد و حكومت على ( ع ) با وضع بهتر و مؤكدترى از حكومت سه تن پيش از او مورد اجماع بزرگان مهاجر و انصار و تابعان قرار گرفته باشد
--> ( 1 ) عبد الرحيم معتزلى معروف به خياط و ابن الخياط ( در گذشته حدود 300 ه ق ) است . براى اطلاع بيشتر رجوع كنيد به عمر رضا كحاله ، معجم المؤلفين . م